Aktualności

Nienormowany czas pracy i nadgodziny – czy jest to możliwe?

Wyjaśniamy, co oznacza nienormowany czas pracy, kiedy powstają nadgodziny i na jakich zasadach przysługuje za nie wynagrodzenie.

Nienormowany czas pracy i nadgodziny – czy jest to możliwe?

Spis treści

W zadaniowym systemie czasu pracy pracownik ma większą swobodę w organizowaniu swoich obowiązków. Co jednak w sytuacji, gdy powierzonych zadań jest tak wiele, że nie można ich wykonać w standardowym czasie pracy? Czy dodatkowe godziny podlegają rozliczeniu, mimo że pracownik sam planuje swój dzień? Wyjaśniamy, co oznacza nienormowany czas pracy, kiedy powstają nadgodziny i na jakich zasadach przysługuje za nie wynagrodzenie.

Nienormowany czas pracy – co to właściwie oznacza?

„Nienormowany czas pracy” to określenie potoczne. W Kodeksie pracy nie ma systemu o takiej nazwie. Najczęściej termin ten odnosi się do zadaniowego czasu pracy, uregulowanego w art. 140. Pracownik ma większą swobodę w organizowaniu dnia, a pracodawca rozlicza go przede wszystkim z wykonania powierzonych zadań.

Nie oznacza to jednak braku ograniczeń. Co do zasady obowiązuje norma 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym. Zakres obowiązków należy planować tak, aby można było wykonać je w tych granicach. Jeśli regularnie wymaga to przekraczania norm, elastyczna organizacja pracy nie zwalnia pracodawcy z obowiązku prawidłowego rozliczenia nadgodzin.

Zadaniowy a podstawowy czas pracy – najważniejsze różnice

KryteriumSystem podstawowySystem zadaniowy
OrganizacjaPraca według ustalonego rozkładuZadania i terminy ich realizacji
Godziny rozpoczęcia pracyWynikają z rozkładuZwykle ustalane samodzielnie
Normy czasu pracyCo do zasady 8 godzin na dobę, przeciętnie 40 tygodniowoCo do zasady 8 godzin na dobę, przeciętnie 40 godzin tygodniowo
EwidencjaRejestruje się godziny pracyNie ewidencjonuje się godzin pracy


Kiedy można wprowadzić nienormowany czas pracy?

Art. 140 Kodeksu pracy pozwala zastosować system zadaniowy w przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją albo miejscem wykonywania pracy. Takie rozwiązanie sprawdza się przede wszystkim na stanowiskach, na których można określić zakres obowiązków i oczekiwane rezultaty, a ich realizacja nie wymaga stałego nadzoru.

System zadaniowy może znaleźć zastosowanie m.in. w pracy przedstawicieli handlowych, dziennikarzy, analityków czy programistów realizujących projekty. O możliwości jego wprowadzenia decyduje jednak charakter wykonywanych obowiązków, a nie samo stanowisko. Przykładowo pracownik infolinii musi zwykle pozostawać dostępny w określonych godzinach, dlatego rozliczanie go wyłącznie z wykonanych zadań może być nieodpowiednie.

Również praca zdalna nie oznacza automatycznie możliwości zastosowania systemu zadaniowego. Sam fakt wykonywania obowiązków poza zakładem pracy nie jest wystarczającym uzasadnieniem. Znaczenie ma przede wszystkim sposób organizacji pracy i zakres samodzielności pracownika.

Zadaniowy czas pracy – kto ustala zakres obowiązków?

Pracodawca ustala czas potrzebny do wykonania zadań po porozumieniu z pracownikiem, uwzględniając normy określone w art. 129 Kodeksu pracy. Powinien więc realistycznie ocenić, ile czasu zajmie realizacja powierzonych obowiązków.

Przy planowaniu pracy przedstawiciela handlowego nie wystarczy określić liczby spotkań z klientami. Trzeba uwzględnić również czas potrzebny na dojazdy, przygotowanie ofert i raportowanie. Jeśli pracodawca pominie te czynności, przydzielony zakres obowiązków może okazać się niemożliwy do wykonania w normalnym czasie pracy.

System zadaniowy nie może przerzucać na pracownika skutków niewłaściwego planowania pracy. Gdy obowiązków przybywa, konieczne może być dostosowanie terminów, zmiana priorytetów lub ograniczenie zakresu powierzonych zadań.

Czas pracy a nadgodziny – kiedy powstają?

W zadaniowym systemie czasu pracy nadgodziny mogą powstać, gdy wykonanie przydzielonych obowiązków wymaga pracy ponad obowiązujące normy. Nie musi to wynikać z wyraźnego polecenia przełożonego. Znaczenie ma również to, czy pracodawca wiedział o dodatkowej pracy i ją akceptował oraz czy zakres powierzonych zadań był możliwy do wykonania w obowiązującym pracownika czasie pracy.

Przykładowo, specjalista otrzymuje kilka projektów, które musi ukończyć do końca tygodnia. Mimo sprawnej organizacji pracuje po 10 godzin dziennie, aby dotrzymać ustalonych terminów. Jeżeli konieczność pracy ponad normy wynika ze zbyt dużej liczby zadań przydzielonych przez pracodawcę, pracownik może mieć podstawy do dochodzenia wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.

Nie każda praca wieczorem jest jednak nadgodziną. Pracownik może sam dostosować godziny wykonywania obowiązków, przeznaczając wcześniejszą część dnia na sprawy prywatne. Liczy się rzeczywisty wymiar pracy, a nie sama pora jej zakończenia.

Jak wykazać, że przysługują płatne godziny nadliczbowe?

W systemie zadaniowym nie rejestruje się godzin pracy, dlatego wykazanie nadgodzin może być trudniejsze. Szczególnego znaczenia nabiera dokumentacja pokazująca zarówno czas wykonywania obowiązków, jak i ich rzeczywisty zakres.

Pracownik może prowadzić własne zestawienie przepracowanego czasu, a dodatkowe obciążenie wykazywać za pomocą korespondencji, kalendarza spotkań, raportów projektowych, historii logowań czy zeznań świadków.

Pracodawca powinien natomiast umieć uzasadnić, dlaczego uznał zadania za wykonalne w normalnym czasie pracy. Samodzielne pozostanie po godzinach nie zawsze oznacza prawo do dodatkowego wynagrodzenia. Konieczne jest uwzględnienie okoliczności konkretnej sprawy, w tym przyczyn przekroczenia norm.

Jak rozlicza się pracę w godzinach nadliczbowych?

Za stwierdzone nadgodziny przysługuje normalne wynagrodzenie oraz dodatek w wysokości 50% albo 100%, zależnie od okoliczności przekroczenia norm. Dodatek 100% dotyczy m.in. pracy nadliczbowej w porze nocnej oraz określonych przypadków pracy w niedziele i święta.

Zamiast dodatku pracodawca może udzielić czasu wolnego. Na wniosek pracownika następuje to w proporcji 1:1, a bez takiego wniosku – 1:1,5. W drugim przypadku czas wolny należy przyznać najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego, bez obniżenia należnego wynagrodzenia za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.

Za pracę w dniu wolnym wynikającym z rozkładu w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy co do zasady udziela się innego dnia wolnego, w terminie uzgodnionym z pracownikiem, do końca okresu rozliczeniowego. Dlatego prawidłowe rozliczenie nadgodzin wymaga uwzględnienia nie tylko ich liczby, lecz także okoliczności, w których wystąpiły.

Ewidencja czasu pracy – co obejmuje uproszczony rejestr?

Art. 149 § 2 Kodeksu pracy przewiduje, że w systemie zadaniowym nie ewidencjonuje się godzin pracy. Nie oznacza to jednak całkowitej rezygnacji z dokumentacji. Prowadzenie ewidencji czasu pracy nadal należy do obowiązków pracodawcy.

Uproszczona ewidencja czasu pracy obejmuje m.in. informacje o dniach wolnych, urlopach oraz usprawiedliwionych i nieusprawiedliwionych nieobecnościach. Nie trzeba natomiast codziennie wpisywać godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy. 

Nienormowany czas pracy a osoby na stanowiskach kierowniczych

Zadaniowy system czasu pracy należy odróżnić od zasad dotyczących kadry kierowniczej. Zgodnie z art. 151⁴ Kodeksu pracy pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych, w razie konieczności, wykonują pracę poza normalnymi godzinami bez odrębnego wynagrodzenia i dodatku za nadgodziny.

Wyjątek dotyczy kierowników wyodrębnionych komórek organizacyjnych. Za nadgodziny przypadające w niedziele i święta przysługuje im wynagrodzenie z dodatkiem, jeżeli w zamian nie otrzymali innego dnia wolnego.

Nie wystarczy jednak nazwa „manager” czy „kierownik” w umowie. Decyduje rzeczywisty zakres obowiązków i odpowiedzialności. Przepisy te nie usprawiedliwiają również stałego organizowania pracy ponad normy.

Odpoczynek w nienormowanym czasie pracy

Samodzielne planowanie obowiązków daje większą swobodę, ale może również zacierać granice między życiem zawodowym a prywatnym. Pracownik zatrudniony w systemie zadaniowym nie musi pozostawać w dyspozycji pracodawcy przez całą dobę.

Co do zasady przysługuje mu 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego oraz 35 godzin odpoczynku tygodniowego, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.

Obowiązki pracodawcy przy wprowadzaniu systemu zadaniowego

Systemy czasu pracy ustala się co do zasady w układzie zbiorowym, regulaminie pracy lub obwieszczeniu, zgodnie z art. 150 Kodeksu pracy. Sam zapis o „nienormowanych godzinach” w umowie nie wystarcza do prawidłowego zastosowania systemu zadaniowego.

Wprowadzenie nienormowanego czasu pracy wymaga przede wszystkim:

  • Uzasadnienia wyboru systemu – rodzajem, organizacją lub miejscem wykonywania pracy.
  • Ustalenia czasu potrzebnego na zadania – po porozumieniu z pracownikiem i z zachowaniem norm.
  • Zapewnienia realnych terminów i zasobów – bez systematycznego przeciążania zespołu.
  • Prowadzenia wymaganej ewidencji – oraz reagowania na zgłaszane nadgodziny.
  • Przestrzegania prawa do odpoczynku – niezależnie od swobody organizacji dnia.

Jeśli liczba projektów stale przekracza możliwości zespołu, samo wprowadzenie elastycznego systemu nie rozwiąże problemu. Konieczna może być zmiana podziału obowiązków, zwiększenie zasobów lub usprawnienie procesów.

W takich sytuacjach warto przeanalizować organizację pracy i możliwości lepszego wykorzystania dostępnych zasobów. W Antal wspieramy firmy w tym zakresie, oferując konsulting biznesowy, który pomaga identyfikować problemy organizacyjne i usprawniać procesy. Z kolei nasz outsourcing umożliwia pozyskanie dodatkowych kompetencji lub przekazanie wybranych zadań i procesów zewnętrznemu zespołowi. Dobór rozwiązania zależy od potrzeb organizacji, skali obciążenia pracowników oraz charakteru realizowanych obowiązków. Niezależnie od wybranego modelu konieczne jest przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy.

Czy nienormowany czas pracy wyklucza nadgodziny? Podsumowanie

Zadaniowy system daje swobodę organizacji obowiązków, lecz nie znosi norm czasu pracy ani prawa do wynagrodzenia za nadgodziny. Pracodawca powinien wyznaczać zadania możliwe do wykonania w ustawowym czasie, a pracownik – sygnalizować, gdy rzeczywiste obciążenie przekracza te założenia. Podstawą prawidłowego funkcjonowania systemu zadaniowego jest realistyczne planowanie pracy, dzięki któremu elastyczność nie prowadzi do przeciążenia zespołu i sporów o rozliczenie czasu pracy.

Opublikowano: 19 listopada 2026 przez Barbara Ciesielska

Zadbaj o rozwój swojego biznesu już dziś.

Skontaktuj się ze mną, a wspólnie znajdziemy rozwiązania, które pomogą Ci osiągnąć Twoje cele.

Barbara Ciesielska

Junior PR Manager