4-dniowy tydzień pracy w Polsce – czy zostanie wprowadzony i kiedy to nastąpi?

Pilotaż czterodniowego tygodnia pracy w Polsce ma trwać od 1 stycznia do 31 grudnia 2026 roku, a jego wyniki będą analizowane do 15 maja 2027 roku. To rodzaj eksperymentu regulacyjnego, który obejmuje wybrane organizacje i ma pozwolić na ocenę wpływu skróconego czasu pracy na produktywność, koszty operacyjne oraz funkcjonowanie rynku pracy.

Na tym etapie nie można jeszcze przesądzić, czy 4-dniowy tydzień pracy zostanie wprowadzony powszechnie. Pilotaż ma pokazać, czy takie rozwiązanie sprawdza się w praktyce i w jakich branżach może być wdrożone bez szkody dla organizacji pracy oraz wyników firm.

Czym jest czterodniowy system pracy i jakie są jego modele?

Pilotaż „Skrócony czas pracy – to się dzieje!” to program uruchomiony przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, którego celem jest przetestowanie różnych modeli skracania czasu pracy przy zachowaniu wynagrodzenia. Rozwiązanie to nie ogranicza się wyłącznie do klasycznego czterodniowego tygodnia pracy, lecz obejmuje również inne warianty organizacji czasu pracy, dostosowane do specyfiki poszczególnych pracodawców. Za organizację naboru, zawieranie umów, monitorowanie przebiegu projektów oraz przygotowanie raportu podsumowującego odpowiada MRPiPS.

W ramach pilotażu przedsiębiorcy mogą wybrać różne warianty, w tym wolny piątek lub skrócenie każdego dnia roboczego do 6–7 godzin. Model może być dopasowany do specyfiki danego pracodawcy i charakteru wykonywanych zadań.

1. Redukcja czasu pracy (model 32-godzinny)

Z aktualnych analiz rynku pracy wynika, że aż 90% profesjonalistów zadeklarowało, że chciałoby pracować w systemie 4 × 8 godzin, jeśli nie wiązałoby się to z obniżeniem wynagrodzenia. Taki wariant zakłada:

• 4 dni pracy w tygodniu,
• około 32 godzin pracy tygodniowo, np. 4 × 8 godzin dziennie,
• zachowanie pełnego wynagrodzenia, zgodnie z modelem 100-80-100.

2. Kompresja czasu pracy (model 4 × 10 godzin)

Drugi wariant polega na zachowaniu tygodniowego czasu pracy na poziomie 40 godzin, ale rozłożeniu go na 4 dni. Oznacza to:

• 4 dni pracy w tygodniu,
• wydłużenie dobowego wymiaru pracy, np. do 10 godzin,
• wolne piątki lub inny stały dzień wolny.

W Polsce taki system może być wprowadzony na podstawie art. 143 Kodeksu pracy, który pozwala na wykonywanie pracy przez mniej niż 5 dni w tygodniu przy równoczesnym wydłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin.

Warunki udziału w pilotażu

Organizacje, które chcą wziąć udział w pilotażu, muszą spełnić określone warunki i przejść proces aplikacyjny. To oznacza konieczność:

• prowadzenia działalności przez co najmniej 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku,
• przygotowania projektu wdrożenia krótszego tygodnia pracy,
• określenia wybranego modelu, np. wolnych piątków, skrócenia dni pracy lub modelu mieszanego,
• wskazania grupy pracowników objętych pilotażem, np. jednej osoby, wybranych zespołów albo całych działów,
• przedstawienia sposobu pomiaru efektów, takich jak koszty, dobrostan czy produktywność pracowników.

Finansowanie i wsparcie dla firm

W ramach pilotażu 4-dniowego tygodnia pracy każdy projekt może uzyskać maksymalne wsparcie w wysokości 1 mln zł, przy czym dofinansowanie nie może przekroczyć 20 tys. zł na jednego pracownika objętego testem.

Na finansowanie pierwszych przedsięwzięć przeznaczono łącznie dziesiątki milionów złotych. Już na etapie startowym wsparciem objęto 90 projektów i ponad 5 tys. pracowników, co dobrze pokazuje skalę zainteresowania tym rozwiązaniem.

Korzyści systemu skróconego tygodnia pracy

Czterodniowy tydzień pracy znajduje największe poparcie po stronie pracowników, ponieważ odpowiada na kilka podstawowych problemów współczesnego rynku pracy: przeciążenie obowiązkami, brak czasu na regenerację i narastające zjawisko wypalenia zawodowego. Dane z badań i pilotaży są w tym obszarze zaskakująco spójne – krótszy czas pracy nie tylko nie musi obniżać efektywności, ale w wielu przypadkach może ją poprawiać.

Spadek stresu i ograniczenie wypalenia zawodowego

Jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za tym rozwiązaniem jest lepsza równowaga między życiem zawodowym a prywatnym. Według raportu agencji badawczej PBS aż 78% pracowników deklaruje, że krótszy tydzień pracy bezpośrednio przekłada się na lepsze zarządzanie czasem poza firmą.

Badanie przeprowadzone przez 4 Day Week Global w Wielkiej Brytanii wykazało, że u 39% osób pracujących tylko 4 dni w tygodniu poziom stresu wyraźnie się obniżył. Co więcej, aż o 57% zmniejszyła się też liczba osób odchodzących z firm. Dodatkowy dzień wolny w tygodniu skraca cykl zmęczenia i ogranicza kumulację stresu, która w klasycznym pięciodniowym modelu pracy narasta z każdym kolejnym dniem.

Wydajność pracowników – mniej czasu, większa koncentracja

To samo badanie wykazało, że firmom po wdrożeniu 4-dniowego tygodnia pracy udało się utrzymać dotychczasowy poziom produktywności, a w części przypadków odnotowano nawet jej wzrost o kilkadziesiąt procent.

Można to wytłumaczyć w prosty sposób: krótszy czas pracy wymusza lepszą organizację dnia, eliminuje zbędne spotkania i niepotrzebne procesy oraz zwiększa koncentrację na najważniejszych zadaniach.

Pracownicy mają mniej czasu na realizację obowiązków, ale częściej działają intensywniej, bardziej świadomie i z większym skupieniem. Zmienia się również sposób zarządzania – większy nacisk kładzie się na efekty, a nie na samą obecność.

Większe zaangażowanie pracowników i wyższa motywacja do pracy

Skrócony tydzień pracy działa także jako silny bodziec motywacyjny. Osoby, które otrzymują dodatkowy dzień wolny przy zachowaniu dotychczasowego wynagrodzenia:

• wykazują większe zaangażowanie w wykonywanie obowiązków,
• są bardziej skłonne do odpowiedzialności za wyniki,
• częściej identyfikują się z organizacją.

Najlepiej obrazuje to obszerne badanie opublikowane w czasopiśmie Nature Human Behaviour. Objęło ono 141 firm, z których aż 90% zdecydowało się wprowadzić czterodniowy tydzień pracy po zakończeniu sześciomiesięcznego eksperymentu.

Znaczenie w procesie rekrutacji i employer brandingu

Czterodniowy tydzień pracy coraz częściej staje się elementem strategii Employer brandingowej. Dla wielu pracowników to jeden z najbardziej pożądanych przywilejów, a dla kandydatów ważny argument przy wyborze pracodawcy i decyzji o stałej współpracy. Trzeba jednak pamiętać, że nie w każdej organizacji takie rozwiązanie da się wdrożyć.

Wady czterodniowego tygodnia pracy

Czterodniowy tydzień pracy, mimo widocznych korzyści dla zatrudnionych, stawia przed organizacjami szereg wymagań, które w wielu przypadkach decydują o powodzeniu lub porażce całego projektu. To właśnie po stronie pracodawców pojawia się najwięcej wątpliwości – i nie są one bezpodstawne.

Nieprzypadkowo według raportu Konfederacji Lewiatan aż 76% przedsiębiorców w Polsce deklaruje sceptycyzm wobec wdrożenia tego modelu. Ten poziom nieufności wynika z konkretnych ryzyk operacyjnych, finansowych i organizacyjnych.

Specyfika branży jako podstawowe ograniczenie

Jak wynika z badań Polskiego Instytutu Ekonomicznego, aż 51% pracodawców odpowiedziało, że przejście na 4-dniowy tydzień pracy jest niemożliwe ze względu na specyfikę ich branży. Najczęściej wskazywane są sektory wymagające nieprzerwanego toku produkcji lub stałej obsługi klienta: zakłady przemysłowe, centra logistyczne, sieci handlowe, placówki medyczne czy punkty usługowe otwarte sześć dni w tygodniu. W takich miejscach praca jest ściśle związana z czasem obecności pracownika, a nie wyłącznie z rezultatem jego działań.

Konieczność zwiększenia zatrudnienia

Źródłem sceptycyzmu jest też obawa, że skrócenie tygodnia pracy wymusi pełną przebudowę procesu operacyjnego: zmianę systemu zmianowego, przeprojektowanie łańcucha dostaw, zatrudnienie dodatkowych osób lub zastosowanie kosztownych rozwiązań automatyzujących. Przedsiębiorcy obawiają się, że koszt zatrudnienia nowych osób – zarówno finansowy, jak i organizacyjny – może przewyższyć potencjalne korzyści z wprowadzenia krótszego tygodnia pracy.

Ryzyko spadku efektywności i przychodów

Pracodawcy z branż, w których wynik finansowy zależy bezpośrednio od liczby przepracowanych godzin, obawiają się, że skrócenie tygodnia pracy odbije się na ich przychodach. Problemu nie da się łatwo rozwiązać tam, gdzie procesów nie można zautomatyzować ani zorganizować inaczej, a obecność pracownika jest niezbędna do realizacji usługi.

Krót­szy tydzień pracy niesie ryzyko spadku wydajności i wymusza korektę systemu płac, ponieważ ograniczenie liczby godzin może obniżyć wartość sprzedanych produktów lub zrealizowanych usług. Dalsze decyzje zależą od wyników testów: czy firmy zdołają utrzymać rentowność i czy przepisy da się dostosować do realiów poszczególnych sektorów. Więcej będzie wiadomo po zakończeniu pilotażu i analizie wyników w 2027 roku.

Źródła:

https://www.4dayweek.com/long-term-pilot-report-2023

https://www.scientificamerican.com/article/biggest-trial-of-four-day-workweek-finds-workers-are-happier-and-feel-just/

https://www.4dayweek.com/us-ireland-results

https://www.pap.pl/aktualnosci/ktory-kraj-ma-najdluzszy-tydzien-pracy-polska-w-czolowce

https://lewiatan.org/indeks-lewiatana-przedsiebiorcom-nie-podoba-sie-4-dniowy-tydzien-pracy/

https://strefabiznesu.pl/78-proc-pracownikow-pozytywnie-ocenia-propozycje-skrocenia-czasu-pracy-ale-tylko-polowa-wierzy-ze-zmiane-uda-sie-wprowadzic/ar/c3-18647759

https://www.sociology.cam.ac.uk/news/new-results-worlds-largest-trial-four-day-working-week

https://pracodawcagodnyzaufania.pl/4-dniowy-tydzien-pracy-niemozliwy-do-wprowadzenia-w-polowie-firm/